El, günlük hayatta en çok kullandığımız ve bu nedenle en sık yaralanan organlarımızdan biridir. Ev ve iş kazaları, spor yaralanmaları, düşmeler ve kesici aletlerle oluşan el ve parmak yaralanmaları, doğru tedavi edilmediğinde kalıcı hareket kısıtlılığı ve güç kaybına yol açabilir.
Sık görülen el ve parmak yaralanmaları
- El ve parmak kırıkları: El tarağı kemikleri (metakarp) ve parmak kemiklerinin (falanks) kırıkları. Yumrukla vurma sonrası serçe parmak tarafındaki el tarağı kırığı ("boksör kırığı") sık görülür.
- El bileği kırıkları: Özellikle düşerken el üzerine yaslanma ile önkol kemiği alt ucu veya skafoid kemiği kırıkları.
- Tendon kesileri: Cam, bıçak gibi kesici aletlerle parmakları büken veya açan tendonların kesilmesi.
- Çekiç parmak (mallet finger): Parmak ucuna top çarpması gibi darbelerle parmak ucunu açan tendonun kopması; parmak ucu bükülü kalır.
- Parmak çıkıkları ve bağ yaralanmaları: Özellikle top sporlarında parmak eklemlerinin çıkması veya başparmak bağının yırtılması ("kayakçı başparmağı").
- Sinir ve damar yaralanmaları: Kesilerle birlikte parmak sinirleri veya damarları da yaralanabilir.
- Ezilme yaralanmaları ve iş kazaları
İlk yapılması gerekenler
- Kanayan yaraya temiz bir bezle bastırılarak kanama durdurulmalıdır.
- Yüzük, saat gibi takılar şişlik artmadan çıkarılmalıdır.
- El yüksekte tutulmalı, şişlik için buz (doğrudan cilde değmeden) uygulanabilir.
- Çıkık veya şekil bozukluğu olan parmağı kendiniz yerine oturtmaya çalışmamalısınız.
- Kopan parmak parçası varsa temiz, nemli bir gazlı beze sarılıp poşete konmalı, poşet buzlu suyun içinde (buza doğrudan temas etmeden) acil servise götürülmelidir.
Tanı
Muayenede yaranın durumu, parmakların hareketleri, his ve dolaşım değerlendirilir. Röntgen kırık ve çıkıkları gösterir. Tendon ve bağ yaralanmalarında ultrason veya MR gerekebilir. Küçük görünen kesilerde bile tendon veya sinir yaralanması olabileceğinden ayrıntılı muayene önemlidir.
Tedavi seçenekleri
- Atel ve alçı: Yer değiştirmemiş kırıklar, bazı bağ yaralanmaları ve çekiç parmak gibi durumlar uygun atellerle tedavi edilir.
- Kapalı düzeltme: Çıkıklar ve bazı kırıklar anestezi altında yerine oturtulur.
- Cerrahi tespit: Yer değiştirmiş veya eklem içi kırıklarda kemikler tel, vida veya küçük plaklarla sabitlenir.
- Tendon onarımı: Kesilen tendonlar özel dikiş teknikleriyle onarılır. Tendon yaralanmalarında onarımın zamanında yapılması sonucu belirgin şekilde etkiler.
- Sinir onarımı: Kesilen sinirler mikrocerrahi yöntemlerle dikilir.
Rehabilitasyon
El cerrahisinde başarının önemli bir kısmı ameliyat sonrası el terapisine bağlıdır. Özellikle tendon onarımlarından sonra özel atellerle kontrollü hareket programları uygulanır. Eklem sertliğini önlemek ve tendonların yapışmasını engellemek için egzersizlere düzenli devam edilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Parmağım burkuldu sanıyorum, kırık olabilir mi?
Şişlik, morarma, şekil bozukluğu veya parmağı tam bükememe varsa kırık, bağ yaralanması veya tendon kopması olabilir. Röntgen ile değerlendirilmesi önerilir.
Küçük bir kesi için doktora gitmek gerekir mi?
Kesiden sonra parmağı bükmekte veya açmakta zorlanma, uyuşma ya da durdurulamayan kanama varsa mutlaka değerlendirilmelidir. Tendon ve sinir yaralanmaları küçük kesilerle de olabilir.
Tendon ameliyatından sonra parmağım eskisi gibi olur mu?
Sonuç; yaralanmanın yerine ve şekline, onarımın zamanına ve rehabilitasyona uyuma bağlıdır. Düzenli el terapisi iyi sonuç için çok önemlidir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Size uygun tedavi, muayene ve gerekli tetkiklerden sonra hekiminiz tarafından belirlenir.