Kırık, kemiğin bütünlüğünün bozulmasıdır. Düşme, trafik kazası, spor yaralanması veya iş kazası gibi travmalarla oluşabileceği gibi, kemik erimesi (osteoporoz) olan kişilerde basit bir düşmeyle de meydana gelebilir. Kırık tedavisinin amacı kemiğin doğru pozisyonda kaynamasını sağlamak ve uzuv fonksiyonlarını mümkün olan en iyi şekilde geri kazandırmaktır.
Kırık türleri
Kırıklar; kırık hattının şekline (enine, eğik, spiral, parçalı), kırık uçlarının yer değiştirip değiştirmediğine ve cildin bütünlüğüne göre sınıflandırılır:
- Kapalı kırık: Cilt sağlamdır.
- Açık kırık: Kırık bölgesinde cilt yarası vardır; enfeksiyon riski nedeniyle acil tedavi gerektirir.
- Eklem içi kırıklar: Kırık hattı eklem yüzeyine uzanır; eklem uyumunun bozulmaması için hassas düzeltme gerekir.
- Çocuk kırıkları: Büyüme plaklarını ilgilendiren kırıklar özel dikkat ister.
- Kemik erimesine bağlı kırıklar: Özellikle bilek, omurga ve kalça kırıkları ileri yaşta sık görülür.
Belirtiler
Kırık bölgesinde şiddetli ağrı, şişlik, morarma, şekil bozukluğu ve uzvu kullanamama tipik belirtilerdir. Kırıktan şüphelenildiğinde bölge hareket ettirilmeden sabitlenmeli ve vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Tanı
Muayene sonrası röntgen ile kırığın yeri ve tipi belirlenir. Eklem içi ve karmaşık kırıklarda tomografi, eşlik eden bağ veya yumuşak doku yaralanmalarından şüphelenildiğinde MR istenebilir. Damar ve sinir yaralanmaları açısından da değerlendirme yapılır.
Tedavi seçenekleri
Ameliyatsız tedavi: Yer değiştirmemiş veya kapalı yöntemle düzeltilebilen kırıklar alçı, atel veya özel destek cihazları ile tedavi edilir. Gerekirse kırık, anestezi altında elle düzeltilerek (kapalı redüksiyon) alçıya alınır. Bu dönemde düzenli röntgen kontrolleriyle kırığın pozisyonu takip edilir.
Ameliyatlı tedavi: Yer değiştirmiş, eklem içi, dengesiz veya açık kırıklarda kemik parçaları doğru pozisyona getirilerek sabitlenir. Kullanılan başlıca yöntemler:
- Plak ve vida: Kırık uçları açılarak düzeltilir ve kemiğe yerleştirilen metal plak ve vidalarla tespit edilir.
- Kemik içi çivi (intramedüller çivi): Uyluk ve kaval kemiği gibi uzun kemik kırıklarında kemiğin kanalına yerleştirilen çivi ile tespit yapılır; çoğu zaman küçük kesilerle uygulanabilir.
- Tel ve vida tespiti: Küçük kemik kırıklarında ve bazı çocuk kırıklarında kullanılır.
- Eksternal fiksatör: Ağır yumuşak doku hasarı olan veya açık kırıklarda kemiğe dışarıdan bağlanan çerçeve sistemleri.
- Protez: İleri yaşta bazı kalça ve omuz kırıklarında kırık bölge protez ile değiştirilebilir.
İyileşme süreci
Kemik iyileşmesi; kırığın yerine, tipine, hastanın yaşına ve genel sağlık durumuna göre değişir. Çoğu kırığın kaynaması haftalar ile birkaç ay arasında sürer. Sigara kullanımı, şeker hastalığı, yetersiz beslenme ve kırık bölgesinin yeterince sabitlenmemesi iyileşmeyi geciktirebilir.
Kırık tedavisinde kemiğin kaynaması kadar eklem hareketlerinin ve kas gücünün korunması da önemlidir. Bu nedenle uygun zamanda başlanan fizik tedavi ve egzersizler tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır.
Sık Sorulan Sorular
Kırık ameliyatında takılan plak ve vidalar çıkarılmalı mı?
Plak ve vidaların çoğu sorun yaratmadığı sürece ömür boyu yerinde kalabilir. Ağrı, cilt altında rahatsızlık veya bazı özel durumlarda kemik kaynadıktan sonra çıkarılabilir.
Kırığımın kaynayıp kaynamadığını nasıl anlarım?
Ağrının azalması ve kırık bölgesine yük verebilmek iyileşmenin işaretleridir; kesin değerlendirme kontrol röntgenleri ile yapılır.
Kırık sonrası beslenme önemli mi?
Yeterli protein, kalsiyum ve D vitamini alımı kemik iyileşmesini destekler. Sigaranın bırakılması kaynamayı olumlu yönde etkiler.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Size uygun tedavi, muayene ve gerekli tetkiklerden sonra hekiminiz tarafından belirlenir.