Kalça protezi, hasar görmüş kalça ekleminin yapay bir eklemle değiştirilmesidir. Uyluk kemiğinin top şeklindeki ucu (femur başı) ve leğen kemiğindeki yuvası (asetabulum) ağrı ve hareket kısıtlılığına yol açacak kadar bozulduğunda, protez ağrısız ve hareketli bir kalçaya kavuşmanın etkili yollarından biridir.
Kalça protezi nedir?
Kalça eklemi bir "top ve yuva" eklemidir. Protez ameliyatında aşınmış femur başı çıkarılarak yerine uyluk kemiğinin kanalına yerleşen bir sap ve bunun ucunda yeni bir eklem başı takılır. Yuva kısmı da özel bir kapla kaplanır. Parçalar arasındaki kayma yüzeyi seramik, metal veya özel plastik malzemelerden oluşabilir.
- Total kalça protezi: Hem femur başı hem de yuva değiştirilir. Kireçlenme gibi eklemin tamamını etkileyen hastalıklarda uygulanır.
- Yarım (parsiyel) kalça protezi: Sadece femur başı değiştirilir. Daha çok ileri yaştaki hastalarda görülen bazı kalça kırıklarında tercih edilir.
Kimlere uygulanır?
- İleri derecede kalça kireçlenmesi (koksartroz)
- Femur başının kansızlığa bağlı çökmesi (kalça avasküler nekrozu)
- Doğuştan kalça çıkığı (gelişimsel kalça displazisi) sonrası gelişen kireçlenme
- Romatoid artrit gibi iltihaplı eklem hastalıkları
- Özellikle ileri yaşta görülen femur boyun kırıkları
Kasıkta, uyluğun ön yüzünde ve bazen dize yayılan ağrı; çorap giymekte, ayakkabı bağlamakta ve arabaya binip inmekte zorlanma; topallama ve gece ağrısı protez ihtiyacını düşündüren başlıca şikâyetlerdir. İlaç, fizik tedavi, kilo kontrolü gibi ameliyatsız yöntemlere rağmen yaşam kalitesi belirgin şekilde düşüyorsa ameliyat gündeme gelir.
Ameliyat öncesi değerlendirme
Muayene ve röntgen ile eklemdeki hasarın derecesi belirlenir; gerektiğinde MR veya tomografi istenir. Ameliyat öncesinde genel sağlık değerlendirmesi, kan tahlilleri ve anestezi muayenesi yapılır. Röntgen üzerinde ameliyat planlaması yapılarak uygun protez ölçüleri ve bacak uzunluğu önceden hesaplanır.
Ameliyat nasıl yapılır?
Ameliyat bölgesel (spinal) veya genel anestezi ile yapılır ve genellikle 1–2 saat sürer. Kalçanın yan veya arka tarafından yapılan kesiyle eklemine ulaşılır. Hasarlı femur başı çıkarılır, yuva hazırlanarak protezin kap kısmı yerleştirilir. Uyluk kemiğinin kanalına protez sapı yerleştirilir ve yeni eklem başı takılır. Protez parçaları kemiğe, hastanın kemik kalitesine göre özel çimento ile ya da çimentosuz olarak (kemiğin protez yüzeyine kaynaması ile) sabitlenir.
Ameliyat sonrası süreç ve iyileşme
- İlk gün: Çoğu hasta ameliyattan sonraki gün yürüteç yardımıyla ayağa kalkar ve kısa mesafeler yürür.
- İlk haftalar: Yürüteç veya koltuk değneği ile yürüme sürdürülür, fizyoterapist eşliğinde kas güçlendirme egzersizleri yapılır. Bu dönemde yeni eklemin çıkmasını önlemek için bazı pozisyonlardan (çok alçak koltuğa oturmak, bacak bacak üstüne atmak, kalçayı aşırı bükmek gibi) kaçınmak gerekebilir.
- İlk aylar: Çoğu hasta birkaç hafta içinde desteksiz yürümeye ve günlük işlerine dönmeye başlar. Tam iyileşme ve kas gücünün yerine gelmesi birkaç ayı bulabilir.
Yürüyüş, yüzme, bisiklet ve hafif egzersizler kalça protezi ile uyumludur. Ağır darbeli sporlar genellikle önerilmez.
Olası riskler
Enfeksiyon, kanama, bacak toplardamarlarında pıhtı, protezin yerinden çıkması (çıkık), bacak boylarında hafif fark ve uzun vadede protezde gevşeme kalça protezinin olası riskleri arasındadır. Bu riskleri azaltmak için ameliyat öncesi hazırlık, pıhtı önleyici tedavi ve ameliyat sonrası önerilere uyum büyük önem taşır.
Sık Sorulan Sorular
Kalça protezi ile ne zaman yürüyebilirim?
Hastaların büyük kısmı ameliyatın ertesi günü destekle yürümeye başlar. Destek araçlarının bırakılma zamanı kemik kalitesine, protezin sabitleme şekline ve kas gücüne göre değişir.
Kalça protezi ameliyatından sonra ağrı olur mu?
İlk günlerde ameliyata bağlı ağrı olur ve ağrı kesicilerle kontrol altına alınır. Ameliyat öncesindeki kireçlenme ağrısı ise çoğu hastada belirgin şekilde azalır.
Protezli kalça ile namaz kılınabilir mi?
İyileşme tamamlandıktan sonra pek çok hasta günlük hareketlerini yapabilir. İlk haftalarda kalçayı aşırı bükmekten kaçınılması gerektiği için sandalyede kılmak önerilebilir. Size özel kısıtlamalar ameliyat yöntemine göre hekiminiz tarafından belirtilir.
Kalça protezi kaç yıl dayanır?
Modern kalça protezleri uygun koşullarda uzun yıllar kullanılabilir. Protez ömrü hastanın yaşı, kilosu ve aktivite düzeyi gibi etkenlere bağlıdır; gerekirse yenileme (revizyon) ameliyatı yapılabilir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Size uygun tedavi, muayene ve gerekli tetkiklerden sonra hekiminiz tarafından belirlenir.