Kalça avasküler nekrozu (AVN), uyluk kemiğinin kalça eklemine oturan yuvarlak başının (femur başı) kanlanmasının bozulması sonucu kemik dokusunun canlılığını kaybetmesidir. Tedavi edilmediğinde femur başı zamanla çöker ve kalça ekleminde ileri kireçlenme gelişir. Genellikle 30–50 yaş arasındaki genç ve orta yaşlı erişkinlerde görülür ve sıklıkla iki kalçayı birden etkiler.
Neden olur?
Femur başını besleyen damarlardaki kan akışının azalmasına yol açan durumlar AVN riskini artırır:
- Kortizon kullanımı: Özellikle yüksek dozda veya uzun süreli kortizon tedavisi en sık nedenlerden biridir.
- Aşırı alkol tüketimi
- Kalça kırıkları ve çıkıkları: Damarların yaralanmasına bağlı olarak gelişebilir.
- Orak hücre anemisi gibi kan hastalıkları, pıhtılaşma bozuklukları
- Lupus gibi bağ dokusu hastalıkları, organ nakli, bazı kanser tedavileri
- Dalgıç hastalığı (vurgun), Gaucher hastalığı
- Bazı hastalarda belirgin bir neden bulunamaz.
Belirtiler
Erken dönemde hiçbir şikâyet olmayabilir. Hastalık ilerledikçe:
- Kasıkta, kalçada, bazen uyluk önüne ve dize yayılan ağrı
- Yürümekle ve yük vermekle artan, ilerledikçe dinlenirken de devam eden ağrı
- Kalça hareketlerinde, özellikle içe döndürmede kısıtlılık
- Topallama
Tanı ve evreleme
Erken evrede röntgen normal görünebilir; bu dönemde MR hastalığı en erken gösteren yöntemdir. Risk etkenleri olan ve kasık ağrısı yaşayan hastalarda MR ile erken tanı konulması, eklemin korunma şansı açısından çok önemlidir. Röntgen ve gerektiğinde tomografi ile femur başında çökme olup olmadığı değerlendirilir. Tedavi planı hastalığın evresine, etkilenen alanın büyüklüğüne ve hastanın yaşına göre yapılır.
Tedavi seçenekleri
Erken evre (femur başında çökme yok): Amaç eklemi korumaktır.
- Risk etkenlerinin ortadan kaldırılması (alkolün bırakılması, kortizon kullanımının hekimle birlikte değerlendirilmesi)
- Kalçaya binen yükün bir süre koltuk değneği ile azaltılması
- İlaç tedavisi ve takip
- Kor dekompresyon: Femur başındaki ölü kemik bölgesine ince bir kanal açılarak kemik içi basınç azaltılır ve yeni damar oluşumu uyarılır. Uygun hastalarda kemik grefti veya kök hücre içeren uygulamalarla desteklenebilir.
İleri evre (femur başında çökme ve kireçlenme): Femur başı çöktükten sonra eklemi korumaya yönelik yöntemlerin başarısı azalır. Ağrı ve hareket kısıtlılığı belirginse kalça protezi ile ağrısız ve hareketli bir eklem elde edilmesi hedeflenir.
Neden erken tanı önemli?
AVN ilerleyici bir hastalıktır. Çökme gelişmeden önce yakalanan hastalarda eklem koruyucu tedaviler uygulanabilir. Özellikle uzun süreli kortizon kullanan, alkol tüketen veya kalça kırığı geçirmiş kişilerde kasık ağrısı ihmal edilmemelidir.
Sık Sorulan Sorular
AVN kendiliğinden düzelir mi?
Çok küçük ve erken evredeki bazı lezyonlar ilerlemeyebilir; ancak AVN'nin büyük kısmı tedavi edilmediğinde ilerler. Bu nedenle düzenli takip ve uygun tedavi gerekir.
Kortizon kullandım, AVN riskim var mı?
Yüksek doz ve uzun süreli kortizon kullanımı AVN riskini artırır. Kortizon kullanmış ve kasık ağrısı yaşayan kişilerin MR ile değerlendirilmesi önerilir. Kortizon tedavisini kendi başınıza bırakmamalı, tedaviyi düzenleyen hekiminizle görüşmelisiniz.
Genç yaşta kalça protezi olunur mu?
İleri evre AVN'de ağrı ve hareket kısıtlılığı yaşam kalitesini belirgin şekilde düşürüyorsa genç hastalarda da kalça protezi uygulanabilir. Karar, hastanın yaşı, evre ve beklentileri birlikte değerlendirilerek verilir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Size uygun tedavi, muayene ve gerekli tetkiklerden sonra hekiminiz tarafından belirlenir.