Omuz, vücudun en geniş hareket açıklığına sahip eklemidir; bu esneklik onu aynı zamanda en sık çıkan eklem yapar. Omuz çıkığında kol kemiğinin (humerus) başı, kürek kemiğindeki sığ eklem yuvasından dışarı çıkar. Çıkıkların büyük çoğunluğu öne doğru olur. Özellikle gençlerde ilk çıkıktan sonra omzun tekrar çıkma eğilimi yüksektir.
Omuz neden çıkar?
- Düşerken kol üzerine yaslanma
- Spor yaralanmaları: futbol, basketbol, voleybol, güreş, kayak gibi temas ve düşme içeren sporlar
- Kolun yana ve arkaya doğru zorlanması
- Trafik kazaları
- Doğuştan eklem gevşekliği olan kişilerde daha küçük zorlanmalarla da çıkabilir.
Belirtiler
- Ani ve şiddetli omuz ağrısı
- Omzun şeklinin bozulması, omuz başının düzleşmesi
- Kolu hareket ettirememe
- Kolda uyuşma veya güçsüzlük (sinir etkilenmesi olabilir)
İlk yapılması gerekenler
Omuz çıkığından şüphelenildiğinde kol en rahat pozisyonda sabitlenmeli ve vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır. Çıkığı yerine oturtmaya kendiniz veya eğitimsiz kişiler tarafından çalışılmamalıdır; bu, kemik kırıklarına ve sinir-damar yaralanmalarına yol açabilir. Omuz, röntgen çekildikten sonra uygun ağrı kontrolü veya anestezi altında yerine oturtulur.
Çıkık sonrası tanı
Omuz yerine oturtulduktan sonra çekilen röntgen eklemin yerinde olduğunu doğrular ve kırık olup olmadığını gösterir. MR, eklem yuvasının kenarındaki labrumun yırtılması (Bankart lezyonu), kemik kayıpları ve rotator manşet yırtıkları gibi eşlik eden hasarları ortaya koyar. Özellikle ileri yaştaki hastalarda çıkıkla birlikte tendon yırtıkları sık görülür.
Tedavi seçenekleri
İlk çıkıktan sonra: Omuz yerine oturtulduktan sonra bir süre askı ile istirahat edilir, ardından fizik tedavi ile hareket açıklığı ve omuz çevresi kasların gücü geri kazanılır.
Tekrarlayan omuz çıkığı: İlk çıkıkta yırtılan labrum kendiliğinden iyileşmediğinde omuz tekrar tekrar çıkabilir. Özellikle genç ve sporla uğraşan kişilerde tekrar çıkma riski yüksektir. Her yeni çıkık eklemde ek hasara ve kemik kaybına yol açabileceği için bu hastalarda cerrahi tedavi önerilir.
- Artroskopik Bankart onarımı: Omuz artroskopisi ile küçük kesilerden yırtık labrum ve gevşemiş eklem kapsülü, kemiğe yerleştirilen küçük tutturucularla eklem yuvasının kenarına yeniden dikilir.
- Kemik kaybı olan durumlarda: Eklem yuvasında belirgin kemik kaybı varsa, yuvayı genişleten kemik transferi ameliyatları (örneğin Latarjet ameliyatı) gerekebilir.
Ameliyat sonrası süreç
- Kol yapılan ameliyata göre birkaç hafta askıda tutulur.
- Fizik tedavi ile önce kontrollü hareketlere, ardından kas güçlendirme egzersizlerine geçilir.
- Masa başı işlere birkaç hafta içinde dönülebilirken, temas ve atma içeren sporlara dönüş genellikle birkaç ay sürer.
Sık Sorulan Sorular
İlk omuz çıkığında ameliyat gerekir mi?
Çoğu hastada ilk çıkık ameliyatsız tedavi edilir. Ancak genç, yüksek seviyede spor yapan ve tekrar çıkma riski yüksek kişilerde ilk çıkıktan sonra da cerrahi tedavi değerlendirilebilir. Karar, MR bulguları ve hastanın aktivite düzeyine göre verilir.
Omzum kendiliğinden yerine oturdu, yine de doktora gitmeli miyim?
Evet. Kendiliğinden yerine oturan çıkıklarda da labrum yırtığı, kırık veya tendon yırtığı olabilir. Değerlendirme yapılması ve uygun rehabilitasyon programına başlanması önerilir.
Omuz çıkığı ameliyatından sonra omzum tekrar çıkar mı?
Uygun teknik ve rehabilitasyonla tekrar çıkma riski belirgin şekilde azalır; ancak tamamen ortadan kalkmaz. Spora dönüş zamanlamasına uymak bu açıdan önemlidir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Size uygun tedavi, muayene ve gerekli tetkiklerden sonra hekiminiz tarafından belirlenir.