Dirsek çıkığı, dirsek eklemini oluşturan kol kemiği (humerus) ile önkol kemiklerinin (radius ve ulna) eklem yüzeylerinin birbirinden ayrılmasıdır. Erişkinlerde omuzdan sonra en sık çıkan büyük eklemdir. Genellikle düşerken açık kol üzerine yaslanma sonucu oluşur ve acil tedavi gerektirir.
Dirsek neden çıkar?
- Düşerken kolu açık şekilde yere dayama
- Spor yaralanmaları (jimnastik, futbol, basketbol, bisiklet, paten)
- Trafik kazaları ve yüksekten düşmeler
- Çocuklarda ise farklı olarak, kolun aniden çekilmesiyle önkol kemiğinin başının yerinden kayması ("dadı dirseği") görülebilir.
Dirsek çıkığı türleri
- Basit dirsek çıkığı: Eşlik eden önemli bir kırık yoktur; bağlar yaralanmıştır.
- Karmaşık (kompleks) dirsek çıkığı: Çıkığa kırıklar eşlik eder. Önkol kemiklerinin baş kısmı (radius başı) ve ulnanın ucundaki çıkıntı (koronoid) kırıklarıyla birlikte görülen ağır yaralanmalara "korkunç üçlü" (terrible triad) denir. Bu yaralanmalar genellikle cerrahi tedavi gerektirir.
Belirtiler
- Şiddetli dirsek ağrısı ve kolu hareket ettirememe
- Dirsekte belirgin şekil bozukluğu ve şişlik
- Elde veya parmaklarda uyuşma, soğukluk ya da renk değişikliği (sinir veya damar etkilenmesinin işareti olabilir; acil değerlendirme gerektirir)
İlk yapılması gerekenler
Kol bulunduğu pozisyonda sabitlenmeli ve vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır. Çıkık eklemi kendiniz yerine oturtmaya çalışmamalısınız. Hekim, el ve parmakların his ve dolaşımını kontrol ettikten sonra röntgen ile değerlendirme yapar ve eklemi uygun anestezi altında yerine oturtur.
Tanı
Yerine oturtma öncesi ve sonrası röntgenler çekilir. Kırık şüphesinde tomografi, bağ yaralanmalarının değerlendirilmesinde MR istenebilir. Eklemin yerine oturduktan sonra ne kadar sağlam (stabil) olduğu muayene ile test edilir; tedavi planı buna göre yapılır.
Tedavi seçenekleri
Basit çıkıklar: Eklem yerine oturtulduktan sonra kısa süre atel veya askı ile korunur. Dirsek sertliği, dirsek çıkıklarının en sık karşılaşılan sorunlarından biri olduğu için, eklemin sağlamlığı izin verdiği ölçüde erken dönemde kontrollü hareketlere başlanır.
Dengesiz çıkıklar ve kırıklı çıkıklar: Eklem yerinde durmuyorsa veya çıkığa kırıklar eşlik ediyorsa cerrahi tedavi gerekir:
- Kırık kemik parçaları vida ve plaklarla sabitlenir.
- Onarılamayacak kadar parçalı radius başı kırıklarında radius başı protezi uygulanabilir.
- Yırtılan bağlar kemiğe yeniden dikilir.
- Gerekirse eklemi geçici olarak koruyan menteşeli dış fiksatörler kullanılabilir.
Rehabilitasyon
Dirsek, hareketsiz kaldığında hızla sertleşmeye eğilimli bir eklemdir. Bu nedenle tedavinin en önemli parçalarından biri, hekim ve fizyoterapist kontrolünde yapılan erken ve düzenli hareket egzersizleridir. Tam iyileşme ve kas gücünün geri kazanılması birkaç ay sürebilir.
Sık Sorulan Sorular
Dirsek çıkığından sonra kolumu tamamen açabilecek miyim?
Pek çok hasta uygun tedavi ve egzersizle günlük işleri rahatça yapabilecek hareket açıklığına kavuşur. Ancak özellikle karmaşık yaralanmalardan sonra dirseğin tam açılmasında hafif bir kısıtlılık kalabilir. Erken başlanan egzersizler bu riski azaltır.
Dirsek çıkığı tekrarlar mı?
Basit dirsek çıkıklarında tekrarlama nadirdir. Bağ hasarının ağır olduğu veya kırıkların eşlik ettiği durumlarda eklem dengesizliği gelişebilir; bu hastalarda cerrahi onarım gerekebilir.
Alçıda ne kadar kalmam gerekir?
Basit çıkıklarda uzun süreli alçı önerilmez; kısa bir koruma döneminden sonra hareketlere başlanır. Süre, eklemin sağlamlığına ve eşlik eden yaralanmalara göre belirlenir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Size uygun tedavi, muayene ve gerekli tetkiklerden sonra hekiminiz tarafından belirlenir.