Diz protezi, aşınmış ve hasar görmüş diz eklemi yüzeylerinin metal ve özel plastikten yapılmış yapay parçalarla kaplanmasıdır. Halk arasında "diz değişimi" olarak da bilinir. Amaç ağrıyı azaltmak, dizin hareket kabiliyetini geri kazandırmak ve günlük yaşamı yeniden rahatça sürdürebilmektir.
Diz protezi nedir?
Sağlıklı bir dizde kemik uçları kaygan bir kıkırdak tabakasıyla kaplıdır. Kireçlenme (osteoartrit), romatizmal hastalıklar veya eski yaralanmalar sonucunda bu kıkırdak aşınır; kemikler birbirine sürtünmeye başlar. Diz protezi ameliyatında aşınmış yüzeyler temizlenir ve yerine eklemin doğal hareketini taklit eden protez parçaları yerleştirilir.
Hasarın yaygınlığına göre iki temel seçenek vardır:
- Total diz protezi: Diz ekleminin tüm yüzeyleri kaplanır. En sık uygulanan yöntemdir.
- Yarım (unikondiler) diz protezi: Kireçlenme dizin yalnızca bir bölümünde sınırlıysa sadece o bölüm kaplanır. Uygun hastalarda tercih edilebilir.
Kimlere uygulanır?
Diz protezi, ameliyatsız tedavilerden yeterli fayda göremeyen hastalarda gündeme gelir. Genellikle şu durumlarda değerlendirilir:
- Yürümeyi, merdiven çıkmayı, oturup kalkmayı belirgin şekilde kısıtlayan diz ağrısı
- Dinlenirken ve gece de devam eden ağrı
- Dizde şekil bozukluğu (bacakların "O" veya "X" şeklini alması)
- İlaç, fizik tedavi, kilo kontrolü ve eklem içi enjeksiyonlara rağmen geçmeyen şikâyetler
- Röntgende ileri derecede kireçlenme bulguları
Ameliyat kararında yaş tek başına belirleyici değildir. Hastanın şikâyetlerinin günlük yaşamı ne kadar etkilediği, genel sağlık durumu ve beklentileri birlikte değerlendirilir.
Ameliyat öncesi değerlendirme
Muayenede dizin hareket açıklığı, bağların durumu ve bacak dizilimi incelenir. Ayakta çekilen röntgenler kireçlenmenin derecesini gösterir. Ameliyat öncesinde kan tahlilleri, kalp ve akciğer değerlendirmesi yapılır; kullanılan ilaçlar (özellikle kan sulandırıcılar) gözden geçirilir. Diş, idrar yolu veya cilt enfeksiyonu gibi durumlar varsa ameliyattan önce tedavi edilmesi önemlidir.
Ameliyat nasıl yapılır?
Ameliyat genellikle belden aşağısını uyuşturan bölgesel (spinal/epidural) anestezi veya genel anestezi altında yapılır ve ortalama 1–2 saat sürer. Dizin ön kısmından yapılan kesiyle eklem açılır, aşınmış kıkırdak ve kemik yüzeyleri özel aletlerle şekillendirilir. Uyluk kemiği ve kaval kemiği uçlarına metal parçalar yerleştirilir; aralarına kaymayı sağlayan özel plastik bir ara parça konur. Gerekirse diz kapağının arka yüzü de kaplanır. Bacak dizilimi ve bağ dengesi ayarlandıktan sonra ameliyat tamamlanır.
Ameliyat sonrası süreç ve iyileşme
- İlk günler: Hastalar çoğunlukla ameliyattan sonraki gün yürüteç yardımıyla ayağa kaldırılır. Ağrı kontrolü, pıhtı önleyici tedavi ve dizi bükme-açma egzersizlerine hastanede başlanır.
- İlk haftalar: Yürüteç veya baston desteğiyle yürüme sürdürülür. Düzenli egzersiz, dizin hareket açıklığının geri kazanılmasında en önemli etkendir.
- İlk aylar: Çoğu hasta birkaç hafta içinde destek almadan yürümeye başlar. Günlük işlere dönüş kişiye göre değişmekle birlikte genellikle 1–3 ay içinde mümkün olur; tam iyileşme ve kas gücünün yerine gelmesi daha uzun sürebilir.
Yürüyüş, yüzme ve sabit bisiklet gibi düşük darbeli aktiviteler protezli dizler için uygundur. Koşu, zıplama ve sert temaslı sporlar protezin ömrünü kısaltabileceği için genellikle önerilmez.
Olası riskler
Her ameliyatta olduğu gibi diz protezinde de enfeksiyon, kanama, bacak toplardamarlarında pıhtı, dizde sertlik veya ilerleyen yıllarda protez gevşemesi gibi riskler bulunur. Bu riskler ameliyat öncesi hazırlık, uygun ameliyat koşulları ve ameliyat sonrası takip ile en aza indirilmeye çalışılır. Riskler muayene sırasında hastanın durumuna göre ayrıntılı olarak konuşulur.
Sık Sorulan Sorular
Diz protezi kaç yıl dayanır?
Günümüz protezleri uygun kullanımda uzun yıllar sorunsuz çalışabilir. Protezin ömrü hastanın kilosu, aktivite düzeyi ve kemik kalitesi gibi etkenlere bağlıdır. Gerekirse ilerleyen yıllarda protezin yenilenmesi (revizyon) mümkündür.
Her iki dize aynı anda protez takılabilir mi?
Uygun hastalarda iki diz aynı seansta ameliyat edilebilir; ancak çoğu durumda dizlerin birkaç hafta veya ay arayla ayrı ayrı ameliyat edilmesi tercih edilir. Karar, hastanın genel sağlık durumuna göre verilir.
Ameliyattan sonra ne zaman araba kullanabilirim?
Bu süre ameliyat edilen tarafa, ağrı durumuna ve dizin kontrolüne göre değişir. Genellikle birkaç hafta sonra, reflekslerin ve kas gücünün yeterli olduğu görüldüğünde araç kullanılabilir.
Protezli dizle namaz kılınabilir mi, diz çökülebilir mi?
Dizin bükülme derecesi protezin tipine ve iyileşme sürecine göre değişir. Pek çok hasta zamanla günlük hareketlerinin çoğunu yapabilir; ancak tam diz çökme her hastada mümkün olmayabilir. Bu konu ameliyat öncesinde konuşulmalıdır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Size uygun tedavi, muayene ve gerekli tetkiklerden sonra hekiminiz tarafından belirlenir.