Kırıkların büyük çoğunluğu uygun tedaviyle kaynar. Ancak bazı hastalarda kemik beklenen sürede iyileşmez. Kemiğin beklenenden geç kaynamasına gecikmiş kaynama, kırık uçlarının birleşmeden kalmasına ise kaynamama (psödoartroz) denir. Kaynamayan kırıklar ağrıya, hareket kaybına ve şekil bozukluğuna yol açabilir; çoğu zaman cerrahi tedavi gerektirir.
Kırık neden kaynamaz?
Kemik iyileşmesi için kırık bölgesinin yeterli kanlanması, uygun stabilite ve sağlıklı bir biyolojik ortam gerekir. Bu dengeyi bozan başlıca etkenler:
- Hastaya ait nedenler: Sigara kullanımı, şeker hastalığı, ileri yaş, yetersiz beslenme, D vitamini eksikliği, bazı ilaçlar (kortizon gibi)
- Kırığa ait nedenler: Yüksek enerjili ve parçalı kırıklar, açık kırıklar, kemik kaybı, kanlanması zayıf bölgelerdeki kırıklar (örneğin el bileğindeki skafoid kemiği, kaval kemiğinin alt kısmı)
- Tedaviye ait nedenler: Kırığın yeterince sabitlenmemesi veya fazla hareket etmesi
- Enfeksiyon: Kırık bölgesinde gelişen kemik enfeksiyonu kaynamayı engelleyebilir.
Belirtiler
- Kırık üzerinden uzun süre geçmesine rağmen devam eden ağrı
- Yük vermekle artan ağrı ve kırık bölgesinde hareket hissi
- Uzuvda şekil bozukluğu veya kısalık
- Takılan plak, vida veya çivilerde gevşeme ya da kırılma
Tanı
Muayenenin yanı sıra seri röntgenler ve tomografi ile kırık hattının durumu değerlendirilir. Enfeksiyon şüphesinde kan tahlilleri (enfeksiyon göstergeleri) ve gerekirse doku örneği alınır. Kaynamamanın tipi (kemiğin iyileşme çabası olup olmadığı) tedavi planını belirler.
Tedavi
Tedavi, kaynamamanın nedenine yönelik planlanır. Genel hedef, kırık bölgesine hem mekanik stabilite hem de iyileşmeyi uyaracak biyolojik destek sağlamaktır:
- Tespitin yenilenmesi: Yetersiz veya bozulmuş plak, vida ya da çivi çıkarılarak daha sağlam bir tespit yapılır.
- Kemik grefti: Çoğunlukla hastanın leğen kemiğinden alınan kemik dokusu kırık bölgesine yerleştirilerek iyileşme uyarılır. Gerektiğinde kemik bankası greftleri veya kemik yerine geçen malzemeler kullanılabilir.
- Kaynamama dokusunun temizlenmesi: Kırık uçları arasındaki iyileşmemiş doku temizlenir, canlı kemik yüzeyleri birbirine yaklaştırılır.
- Enfeksiyon tedavisi: Enfeksiyon varsa enfekte dokular temizlenir, antibiyotik tedavisi uygulanır; gerekirse tedavi aşamalı olarak planlanır.
- Hastaya ait etkenlerin düzeltilmesi: Sigaranın bırakılması, kan şekerinin kontrolü, D vitamini ve beslenme desteği iyileşme şansını artırır.
İyileşme süreci
Kaynamama cerrahisinden sonra kemiğin kaynaması zaman alır; süreç düzenli röntgen kontrolleriyle takip edilir. Yük verme miktarı ve fizik tedavi programı yapılan ameliyata göre kişiye özel belirlenir.
Sık Sorulan Sorular
Kırığımın kaynamadığını ne zaman anlarım?
Bu süre kırığın yerine ve tipine göre değişir. Beklenen iyileşme süresi geçtiği halde ağrı devam ediyor ve röntgende kaynama bulguları yoksa kaynamama açısından değerlendirme yapılmalıdır.
Sigara kırık kaynamasını etkiler mi?
Evet. Sigara kemiğin kanlanmasını ve iyileşme kapasitesini olumsuz etkiler, kaynamama riskini artırır. Tedavi sürecinde sigaranın bırakılması önemle önerilir.
Kaynamayan kırık tekrar ameliyat olmadan iyileşebilir mi?
Gecikmiş kaynamaların bir kısmı uygun koruma ve takip ile iyileşebilir. Belirgin kaynamalarda ise genellikle cerrahi tedavi gerekir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Size uygun tedavi, muayene ve gerekli tetkiklerden sonra hekiminiz tarafından belirlenir.