Ayak ve ayak bileği, vücut ağırlığını taşıyan ve her adımda yük altında çalışan yapılardır. Bu nedenle spor sırasında, merdivenden inerken, düz olmayan zeminde yürürken veya düşmelerde sık yaralanırlar. En sık görülen yaralanma ayak bileği burkulmasıdır; bunu ayak ve ayak bileği kırıkları izler.
Sık görülen ayak yaralanmaları
- Ayak bileği burkulması ve bağ yırtıkları: Ayağın içe doğru dönmesiyle ayak bileğinin dış tarafındaki bağlar zorlanır veya yırtılır.
- Ayak bileği kırıkları: Kaval ve kamış kemiğinin alt uçları (malleol kırıkları); bağ yaralanmalarıyla birlikte olabilir.
- Beşinci tarak kemiği kırıkları: Ayağın dış kenarındaki kemiğin, burkulma ile kırılması.
- Ayak tarağı ve parmak kırıkları: Ayağa ağır cisim düşmesi veya parmağın sert bir yere çarpması ile oluşur.
- Topuk kemiği kırıkları: Yüksekten düşme sonrası görülür; ciddi yaralanmalardır.
- Lisfranc yaralanmaları: Ayak ortasındaki eklemlerin yaralanması; gözden kaçabilir ve özel dikkat gerektirir.
- Stres kırıkları: Tekrarlayan zorlanmalar (uzun yürüyüş, koşu) sonucu kemikte oluşan ince çatlaklar.
İlk yapılması gerekenler
Yaralanmadan hemen sonra ayak dinlendirilmeli, buz uygulanmalı (doğrudan cilde değmeden, 15–20 dakika), elastik bandajla hafif baskı yapılmalı ve ayak kalp seviyesinin üzerinde tutulmalıdır. Ayağa basılamıyorsa, belirgin şekil bozukluğu, kemik üzerinde hassasiyet veya hızla artan şişlik varsa vakit kaybetmeden değerlendirme yapılmalıdır.
Tanı
Muayenede şişliğin ve ağrının yeri, bağların sağlamlığı ve ayağa basabilme değerlendirilir. Röntgen kırıkları gösterir. Bağ ve kıkırdak yaralanmalarında MR, karmaşık kırıklarda tomografi gerekebilir.
Tedavi seçenekleri
Burkulmalar: Çoğu burkulma ameliyatsız tedavi edilir. İlk günlerde koruma ve ödem kontrolü, ardından erken hareket, bileklik veya bot kullanımı ve fizik tedavi ile denge ve kas güçlendirme egzersizleri uygulanır. Uzun süre alçıda tutmak yerine kontrollü hareket genellikle daha iyi sonuç verir.
Tekrarlayan burkulmalar (kronik instabilite): Sık burkulan ve "ayak bileğim güvensiz" hissi veren hastalarda önce denge ve güçlendirme egzersizleri denenir. Yeterli fayda görülmezse yırtık bağlar cerrahi olarak onarılır veya güçlendirilir; eklem içi sorunlar ayak bileği artroskopisi ile aynı seansta tedavi edilebilir.
Kırıklar: Yer değiştirmemiş kırıklar alçı veya özel botla tedavi edilir. Yer değiştirmiş, eklem içi veya dengesiz kırıklarda kemik parçaları ameliyatla düzeltilerek plak ve vidalarla sabitlenir.
İyileşme süreci
Basit burkulmalar birkaç hafta içinde iyileşirken, ciddi bağ yaralanmaları ve kırıklarda iyileşme birkaç ay sürebilir. Ayak bileğinin denge duygusunu geri kazanmak, tekrar burkulmaları önlemek için rehabilitasyon önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Ayak bileğim burkuldu, kırık olup olmadığını nasıl anlarım?
Ayağa basamamak, kemik çıkıntılarına basmakla belirgin ağrı, şekil bozukluğu ve hızla artan şişlik kırık ihtimalini düşündürür. Kesin ayırım röntgen ile yapılır.
Burkulma sonrası ne zaman spora dönebilirim?
Hafif burkulmalarda birkaç hafta içinde, ağır bağ yaralanmalarında daha uzun sürede spora dönülebilir. Dönüş için ağrının geçmiş olması, tam hareket açıklığı ve yeterli denge ve kas gücü gerekir.
Neden sürekli aynı ayak bileğimi burkuyorum?
İlk burkulma sonrası bağların gevşek iyileşmesi ve denge duygusunun tam geri kazanılamaması tekrar burkulmalara yol açabilir. Rehabilitasyon programı ve gerekirse cerrahi tedavi ile bu sorun giderilebilir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Size uygun tedavi, muayene ve gerekli tetkiklerden sonra hekiminiz tarafından belirlenir.