Aşil tendonu, baldır kaslarını topuk kemiğine bağlayan ve vücudun en güçlü tendonudur. Yürürken, koşarken ve parmak ucunda yükselirken ayağımızı iten bu tendon, özellikle ani ve güçlü zorlanmalarda yırtılabilir. Doğru ve zamanında tedavi, tendon gücünün geri kazanılması için önemlidir.
Aşil tendonu nasıl yırtılır?
Yırtıklar en sık 30–50 yaş arasında, düzenli spor yapmayıp ara sıra yoğun aktivite yapan kişilerde görülür. Halı saha futbolu, basketbol, tenis ve badminton gibi ani çıkış ve sıçrama gerektiren sporlar tipik örneklerdir. Önceden var olan tendon dejenerasyonu, bazı ilaçlar (örneğin kortizon iğnelerinin tendon çevresine yapılması ve bazı antibiyotikler) yırtılma riskini artırabilir.
Belirtiler
- Topuğun arkasına biri tekme atmış veya taş çarpmış gibi ani bir darbe hissi
- Bazen duyulan "kopma" sesi
- Parmak ucunda yükselememe, yürürken ayağı itememe
- Topuğun birkaç santim yukarısında şişlik ve elle hissedilen çukurluk
Tanı
Tanı çoğu zaman muayene ile konur. Hasta yüzüstü yatarken baldıra bastırıldığında ayağın aşağı doğru hareket etmemesi (Thompson testi) yırtığı gösterir. Ultrason veya MR, yırtığın yerini ve tendon uçları arasındaki mesafeyi değerlendirmek için kullanılabilir.
Tedavi seçenekleri
Ameliyatsız tedavi: Ayak parmak ucu aşağı bakacak şekilde alçıya veya özel topuk yükseltmeli bir bota alınır; tendon uçlarının birbirine yaklaşarak iyileşmesi beklenir. Erken dönemde başlanan kontrollü rehabilitasyon programlarıyla iyi sonuçlar alınabilir. Tedavi kararında hastanın yaşı, aktivite düzeyi ve yırtığın özellikleri dikkate alınır.
Ameliyatlı tedavi: Yırtık tendon uçları özel dikiş teknikleriyle birbirine dikilir. Açık yöntemle veya daha küçük kesilerle (minimal invaziv/perkütan teknik) yapılabilir. Özellikle sporcularda ve aktif hastalarda tekrar yırtılma riskini azaltmak ve tendon gücünü korumak amacıyla tercih edilebilir. Geç kalmış (eski) yırtıklarda tendon uçları arasındaki boşluk büyüdüğünden tendon uzatma veya tendon aktarımı gibi ek işlemler gerekebilir.
Ameliyat sonrası süreç
- İlk haftalarda ayak, topuğu yükselten özel bir bot veya alçı ile korunur; yük verme kademeli olarak artırılır.
- Topuk yükseltmesi zamanla azaltılarak ayak bileği normal açısına getirilir.
- Fizik tedavi ile ayak bileği hareketleri, baldır kas gücü ve denge çalışılır.
- Günlük yürüyüşe dönüş birkaç ay içinde sağlanırken, koşu ve sıçrama içeren sporlara dönüş genellikle 6 ay ve sonrasında, kas gücü yeterli olduğunda önerilir.
Sık Sorulan Sorular
Aşil tendon yırtığı ameliyatsız iyileşir mi?
Uygun hastalarda ameliyatsız tedavi ile tendon iyileşebilir. Ancak tedavinin erken başlaması ve bot/alçı programına tam uyum gerekir. Hangi yöntemin uygun olduğuna muayene sonrası karar verilir.
Ameliyat yaralanmadan ne kadar sonra yapılmalı?
Taze yırtıklarda tedaviye mümkün olan en kısa sürede başlanması önerilir. Gecikmiş yırtıklarda tendon uçları çekilip boşluk büyüyebildiği için onarım daha karmaşık hale gelebilir.
Tekrar yırtılma olur mu?
Her iki tedavi yönteminde de tekrar yırtılma riski vardır. Rehabilitasyon sürecine uymak ve spora erken dönmemek bu riski azaltır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Size uygun tedavi, muayene ve gerekli tetkiklerden sonra hekiminiz tarafından belirlenir.